آدام موسری، مدیرعامل اینستاگرام، در دادگاهی در لسآنجلس که به اتهامات اعتیادآور بودن پلتفرمهای اجتماعی رسیدگی میکند، شهادت داد که استفاده از پلتفرمهایی مثل اینستاگرام میتواند «مشکلساز» باشد، اما او به مفهوم «اعتیاد بالینی» به شبکههای اجتماعی باور ندارد. این پرونده که میتواند سرآغاز موج جدیدی از دعاوی قضایی علیه غولهای فناوری باشد، توجه رسانهها و فعالان حقوق کودکان را به خود جلب کرده است.
شبکههای اجتماعی در دادگاه؛ «مشکلساز» بله، «اعتیادآور» خیر
در ادامه موج شکایتها علیه شرکتهای بزرگ فناوری، پرونده مهمی در دادگاه لسآنجلس در حال بررسی است که ادعا میکند شبکههای اجتماعی عمداً به گونهای طراحی شدهاند که کاربران، بهویژه نوجوانان و کودکان را به استفاده بیش از حد و حتی وابستگی روانی سوق دهند. آدام موسری، مدیر اینستاگرام، در پاسخ به این اتهام گفت که گرچه این شرکت میداند برخی کاربران ممکن است زمان بیشتری را در اپلیکیشن بگذرانند و پس از آن احساس ناخوشایندی داشته باشند، اما استفاده از شبکههای اجتماعی «مشکلساز» است و او باور ندارد که این موضوع میتواند «اعتیاد بالینی پزشکی» ایجاد کند.
تشبیه اینستاگرام به نتفلیکس؛ تماشای افراطی سریال اعتیاد نیست
موسری بارها تأکید کرد که خود و تیمش در این زمینه متخصص پزشکی نیستند و نمیتوانند با واژه «اعتیاد» توصیف دقیق پزشکی ارائه دهند. او برای توضیح بهتر این تمایز، استفاده افراطی از اینستاگرام را به دیدن یک سریال در نتفلیکس تشبیه کرد و افزود: ممکن است زیاد پای یک سریال بنشینی، اما این به معنای سوءمصرف یا اختلال بالینی نیست. این اظهارات در پاسخ به اتهامات مطرحشده توسط وکلای شاکی ارائه شد که ادعا میکنند شرکتهای بزرگ مانند متا (شرکت مادر اینستاگرام)، گوگل (با مالکیت یوتیوب) و دیگر پلتفرمها با طراحی ویژگیهایی مانند اسکرول بینهایت و بازخوردهای روانی مرتبط با لایکها، کاربران جوان را به الگوریتمها وابسته کردهاند.
شکایت جوان ۲۰ ساله؛ بدریختپنداری ناشی از شبکههای اجتماعی
شاکی اصلی این پرونده، زنی ۲۰ ساله است که ادعا میکند استفاده از این پلتفرمها از دوران کودکی باعث ایجاد اختلالات روانی مانند بدریختپنداری بدن، اضطراب و افکار خودآسیبرسان در او شده است. وکلای او مدعیاند که پیامدهای تجربه او فقط نمونهای از هزاران ادعای مشابه هستند که علیه شرکتهای فناوری در دادگاههای سراسر آمریکا مطرح شدهاند. این پرونده نهتنها اینستاگرام و یوتیوب را درگیر کرده، بلکه میتواند سرآغاز موج جدیدی از دعاوی قضایی شود که از شرکتهای فناوری میخواهند در طراحی محصولات خود بیشتر به سلامت روان کاربران توجه کنند.
فیلترهای زیبایی و مسئولیت شرکتها در برابر نوجوانان
در جریان این محاکمه، موسری همچنین به برخی جزئیات داخلی و ایمیلهای شرکت در مورد بحث بر سر فیلترهای زیبایی پرداخت که منتقدان میگویند ممکن است تصویر بدنی نوجوانان را تشدید کنند. این موضوع با واکنشهای عاطفی خانوادهها در دادگاه همراه بود و بحثهای عمیقی درباره مسئولیت شرکتها در حفاظت از کاربران جوان را برانگیخت. وکلای شاکی معتقدند این فیلترها با نمایش استانداردهای غیرواقعی زیبایی، به سلامت روان نوجوانان آسیب میزنند.
پرونده پیشرو؛ تعیینکننده مسیر هزاران شکایت مشابه
رسیدگی به این شکایت بهعنوان یکی از اولین محاکمات «پیشرو» (bellwether trial) میتواند مسیر حقوقی آینده را برای دهها هزار پرونده مشابه تعیین کند. کارشناسان حقوقی معتقدند نتیجه این دادگاه میتواند تأثیر عمیقی بر نحوه طراحی پلتفرمهای اجتماعی و مسئولیت قانونی آنها در قبال سلامت روان کاربران، بهویژه کودکان و نوجوانان، داشته باشد. این پرونده در حالی ادامه دارد که غولهای فناوری با چالشهای قانونی فزایندهای در سراسر جهان مواجه هستند.
مهدی رضایی
او فارغالتحصیل رشته مهندسی نرمافزار است و فعالیت حرفهای خود را در عرصه رسانه از سال ۱۳۹۷ به عنوان نویسنده در یک وبلاگ تخصصی فناوری آغاز کرده است. وی پس از کسب تجربه، به خبرگزاریهای معتبر پیوست و در حال حاضر، خبرنگار حوزه نرمافزار و هوش مصنوعی در یک مجله تکنولوژی برجسته است.
