نزدیک به چهار دهه پس از فاجعه هستهای چرنوبیل، پژوهشی جدید پرده از راز تازهای درباره تأثیرات درازمدت این حادثه برداشته است. دانشمندان آلمانی با بررسی ژنوم فرزندان افرادی که در پاکسازی نیروگاه آسیبدیده شرکت داشتند، شواهدی از انتقال جهشهای ژنتیکی ناشی از تشعشعات به نسل بعد یافتهاند. این کشف، فصل تازهای در درک پیامدهای زیستمحیطی و انسانی فجایع هستهای میگشاید.
جهش ژنتیکی در فرزندان پاکسازان چرنوبیل؛ یافتهای خلاف انتظار
به گزارش خبرگزاری مهر و بر اساس مطالعهای که در ژورنال معتبر Scientific Reports منتشر شده، پژوهشگران دانشگاه بن آلمان موفق به شناسایی نوع خاصی از جهشهای ژنتیکی در فرزندان پاکسازان چرنوبیل شدند . این جهشها که با عنوان “جهشهای خوشهای نو” (cDNMs) شناخته میشوند، به جهشهایی اطلاق میگردد که در نزدیکی یکدیگر روی دیانای فرزندان ظاهر میشوند اما در ژنوم والدین آنها یافت نمیگردند. این پدیده نشاندهنده شکستگی و ترمیم نادرست زنجیره دیانای در سلولهای زایای والدین، در اثر قرارگیری در معرض تشعشعات رادیواکتیو است.
افزایش چشمگیر جهشها در فرزندان پاکسازان چرنوبیل
محققان در این مطالعه، ژنوم ۱۳۰ فرزند از پاکسازان چرنوبیل را که بین سالهای ۱۹۸۷ تا ۲۰۰۲ متولد شده بودند، با دو گروه دیگر شامل ۱۱۰ فرزند از اپراتورهای سابق رادار آلمان و ۱۲۷۵ فرد بدون سابقه مواجهه با تشعشع، مورد مقایسه قرار دادند. نتایج شگفتآور بود: به طور میانگین، فرزندان پاکسازان چرنوبیل ۲.۶۵ جهش خوشهای نو در ژنوم خود داشتند، در حالی که این رقم برای فرزندان اپراتورهای رادار ۱.۴۸ و برای گروه کنترل ۰.۸۸ بود . نکته مهم دیگر، یافتن رابطه مستقیم بین میزان دوز تشعشع دریافتی والدین و تعداد این جهشها در فرزندان بود .
مکانیزم شکلگیری جهش ژنتیکی؛ از رادیکالهای آزاد تا شکست دیانای
پژوهشگران توضیح میدهند که تشعشعات یونیزهکننده با یونیزه کردن مولکولهای آب درون سلول، رادیکالهای آزاد اکسیژن تولید میکنند. این مولکولهای بسیار واکنشپذیر میتوانند زنجیره دیانای را بشکنند. اگر این شکستگیها در سلولهای اسپرم در حال رشد رخ دهد و فرآیند ترمیم دیانای با خطا همراه باشد، جهشهای خوشهای ایجاد شده و به نسل بعد منتقل میشوند .
ردگیری جهش ژنتیکی با فناوریهای نوین
پژوهشهای پیشین که عمدتاً بر روی جهشهای منفرد متمرکز بودند، نتوانسته بودند ارتباط قطعی بین تشعشعات والدین و جهش در فرزندان پیدا کنند. اما مطالعه جدید با تمرکز بر جهشهای خوشهای نو و با بهرهگیری از توالییابی پیشرفته ژنوم، موفق به کشف این الگوی پنهان شده است . این یافته میتواند به عنوان یک زیستنشانگر مهم برای بررسی اثرات بیننسلی تشعشعات مورد استفاده قرار گیرد.
خطر سلامتی جهشهای ژنتیکی در فرزندان پاکسازان چرنوبیل
با وجود یافتههای نگرانکننده، پژوهشگران تأکید میکنند که خطر ناشی از این جهشها برای سلامتی نسبتاً کم ارزیابی میشود. دلیل اصلی آن است که بخش عمده این جهشها در نواحی غیررمزگذار دیانای رخ دادهاند؛ مناطقی که مستقیماً پروتئینها را کد نمیکنند. همچنین در این مطالعه مشخص نشده که فرزندان چنین والدینی نسبت به جمعیت عادی، خطر بیشتری برای ابتلا به بیماریهای خاص دارند .
سن پدر؛ عامل خطر مهمتر از تشعشع
پژوهشگران همچنین دریافتهاند که افزایش سن پدر در زمان لقاح، تأثیر بیشتری بر خطر بروز بیماریهای ژنتیکی در فرزندان دارد تا میزان مواجهه با تشعشعات. به عبارت دیگر، اگرچه تشعشعات میتوانند جهشهایی را ایجاد کنند که به نسل بعد منتقل میشود، اما این جهشها معمولاً در نواحی امن دیانای قرار گرفته و پیامدهای بالینی چندانی ندارند.
فاجعه چرنوبیل؛ زخمی که التیام نیافته است
حادثه نیروگاه هستهای چرنوبیل در آوریل ۱۹۸۶، بدترین فاجعه هستهای جهان نام گرفته است. بر اساس گزارشهای رسمی، ۳۱ نفر بلافاصله پس از انفجار جان باختند و حدود ۶۰۰ هزار نفر به عنوان “پاکساز” در عملیات مهار آتش و پاکسازی آلودگی شرکت کردند که در معرض دوز بالایی از تشعشعات قرار گرفتند. یافتههای جدید نشان میدهد که میراث تلخ این حادثه، همچنان در ژنوم نسلهای بعدی قابل ردیابی است و درک ما از تأثیرات بلندمدت فجایع هستهای را عمیقتر میکند.
مهدی رضایی
او فارغالتحصیل رشته مهندسی نرمافزار است و فعالیت حرفهای خود را در عرصه رسانه از سال ۱۳۹۷ به عنوان نویسنده در یک وبلاگ تخصصی فناوری آغاز کرده است. وی پس از کسب تجربه، به خبرگزاریهای معتبر پیوست و در حال حاضر، خبرنگار حوزه نرمافزار و هوش مصنوعی در یک مجله تکنولوژی برجسته است.
مطالب پیشنهادی :
“گوگل پیکسل 9 در مقابل پیکسل 8: آیا ارتقا ارزش دارد؟”
یک نشت جدید ادعا میکند که اپل ویژن پرو 2 برخلاف گزارشات اخیر، وارد تولید انبوه شده است.
ایلان ماسک با رونمایی از پیامرسان «ایکس چت» وارد رقابت سنگین اپلیکیشنهای پیامرسان شد
سامسونگ فناوری خانه هوشمند و هوش مصنوعی خود را به لوازم خانگی جدید گسترش میدهد