دانشمندان دانشگاه کمبریج موفق شدند اولین واکسن ساخته شده با هوش مصنوعی را با نام pEVAC-PS روی ۳۹ داوطلب سالم با موفقیت آزمایش کنند. این واکسن که با استفاده از تحلیل ژنتیک هزاران ویروس از خانواده کرونا (شامل سارس و کرونای خفاش) طراحی شده، یک ابرآنتیژن مشترک و تغییرناپذیر را هدف قرار میدهد و قادر است پاسخ ایمنی بدن را در برابر چندین نوع ویروس به طور همزمان تحریک کند. در این آزمایش، واکسن به روش تزریق بدون سوزن (جت اینجکتور) تجویز شد و هیچ عارضه جانبی جدی یا غیرمنتظرهای گزارش نشده است. این فناوری میتواند به چرخه بیپایان بهروزرسانی واکسنها برای سویههای جدید پایان دهد.
هوش مصنوعی چگونه نقطه ضعف مشترک ویروسهای کرونا را کشف کرد؟

واکسنهای سنتی معمولاً برای مقابله با یک سویه خاص طراحی میشوند، اما ویروسها با جهش مداوم، اثرگذاری آنها را کاهش میدهند. محققان با استفاده از هوش مصنوعی، ژنتیک تمام ویروسهای شناختهشده خانواده کرونا (از جمله سارس، کرونای خفاش و سویههای مختلف کووید-۱۹) را تحلیل کردند. مدل هوشمند موفق شد یک ابرآنتیژن مشترک و تغییرناپذیر را در ساختار همه این ویروسها شناسایی کند. این ابرآنتیژن که در طول تکامل ویروس ثابت مانده، به عنوان هدف اصلی واکسن جدید قرار گرفته است. این رویکرد نوین، واکسن را در برابر جهشهای آینده مقاوم میکند و نیاز به تولید واکسنهای جدید برای هر سویه را از بین میبرد.
دو دستاورد کلیدی واکسن ساخته شده با هوش مصنوعی در آزمایش بالینی
- ایمنی کامل و عدم عارضه جانبی جدی: در فاز اول آزمایش بالینی روی ۳۹ داوطلب سالم، واکسن pEVAC-PS که به روش تزریق بدون سوزن (با فشار هوا) تجویز شد، هیچ واکنش حاد یا غیرمنتظرهای ایجاد نکرد. این موفقیت بزرگ، راه را برای فازهای بعدی آزمایش هموار میکند.
- تحریک پاسخ ایمنی گسترده علیه چندین ویروس: شواهد اولیه نشان میدهد که واکسن ساخته شده با هوش مصنوعی، سیستم ایمنی بدن را به طور همزمان در برابر چندین نوع از ویروسهای خانواده کرونا فعال کرده است. این یعنی اگر واکسن در فازهای بعدی نیز موفق عمل کند، جهان برای همیشه از شر همهگیریهای ناشی از کرونا (مانند سارس، مرس و کووید) در امان خواهد ماند.
محققان دانشگاه کمبریج اکنون در حال برنامهریزی برای فاز دوم آزمایشهای بالینی هستند. آنها قصد دارند از همین پلتفرم هوش مصنوعی برای توسعه واکسنهای مشابه علیه ویروسهای آنفولانزا و ابولا نیز استفاده کنند. اگر این رویکرد موفقیتآمیز باشد، دنیای پزشکی وارد عصر جدیدی از واکسنهای «جهانی» و «مقاوم در برابر جهش» خواهد شد؛ انقلابی که مدیون قدرت تحلیل هوش مصنوعی است.

مهدی رضایی
او فارغالتحصیل رشته مهندسی نرمافزار است و فعالیت حرفهای خود را در عرصه رسانه از سال ۱۳۹۷ به عنوان نویسنده در یک وبلاگ تخصصی فناوری آغاز کرده است. وی پس از کسب تجربه، به خبرگزاریهای معتبر پیوست و در حال حاضر، خبرنگار حوزه نرمافزار و هوش مصنوعی در یک مجله تکنولوژی برجسته است.


